Tận dụng hiệu quả diện tích đất vườn, đa dạng hóa cây trồng, chủ động thích ứng với thiên tai và sản xuất theo nhu cầu thị trường, mô hình vườn “2 tầng nấc” tại thôn Đức Xá, xã Đức Quang đang mang lại hiệu quả thiết thực, góp phần tạo sinh kế, tăng thu nhập và thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững trên địa bàn.

Hầu hết người dân Đức Xá đều phát triển kinh tế vườn

Thôn Đức Xá nằm ở khu vực ngoài đê, thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa lũ. Điều kiện sản xuất không ít khó khăn, song với tinh thần chủ động, sáng tạo, người dân nơi đây đã từng bước cải tạo vườn tạp, quy hoạch lại diện tích và lựa chọn những loại cây trồng phù hợp để phát triển kinh tế hộ gia đình.

Một trong những cách làm đang phát huy hiệu quả là mô hình vườn “2 tầng nấc”. Theo đó, người dân tận dụng không gian theo chiều cao: phía trên làm giàn trồng các loại cây leo như bầu, bí, mướp; phía dưới bố trí các luống rau gia vị như húng, quế, ngò gai, tía tô... Cách làm này giúp tận dụng tối đa diện tích, đa dạng hóa sản phẩm và tạo nguồn thu thường xuyên cho các hộ gia đình.

Tận dụng đất vườn, giảm thiểu rủi ro do thiên tai

Gia đình chị Phùng Thị Hồng là một trong những hộ tiêu biểu áp dụng mô hình này tại thôn Đức Xá. Trên cùng một diện tích, gia đình chị bố trí hợp lý các loại cây trồng ở tầng cao và tầng thấp. Những giàn bầu, bí, mướp xanh tốt phía trên vừa cho sản phẩm, vừa tạo bóng mát; phía dưới là các luống rau gia vị được chăm sóc, thu hoạch thường xuyên.

Là người có nhiều năm sản xuất ở vùng ngoài đê, chị Hồng hiểu rõ những rủi ro do mưa lũ gây ra đối với sản xuất nông nghiệp. Vì vậy, thay vì tập trung vào một loại cây trồng, gia đình chị lựa chọn phương án trồng xen, kết hợp nhiều loại cây nhằm phân tán rủi ro.

Chị Phùng Thị Hồng chia sẻ: “Nếu chỉ trồng một loại cây thì rủi ro rất lớn. Chúng tôi kết hợp trồng rau gia vị ở tầng dưới và cây leo ở tầng trên để tận dụng không gian, tăng giá trị trên cùng diện tích. Sau lũ, rau gia vị có thể gieo trồng lại rất nhanh, còn giàn cây leo giúp che mát, giữ ẩm và hạn chế cỏ dại. Nhờ đó, nguồn thu ổn định hơn.”

Không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng đất, mô hình còn giúp gia đình chị Hồng gần như ngày nào cũng có sản phẩm để thu hoạch. Các loại rau gia vị được thương lái thu mua ngay tại vườn, tạo nguồn thu thường xuyên cho gia đình.

Chú trọng chất lượng, hướng tới sản xuất an toàn

Cách đó không xa, khu vườn của bà Phạm Thị Lý cũng là một trong những khu vườn tiêu biểu ở thôn Đức Xá. Những giàn mướp xanh phủ kín lối đi, bên dưới là các luống rau được quy hoạch ngay ngắn, tạo nên không gian sản xuất vừa hiệu quả, vừa xanh, sạch.

Gia đình bà Lý ưu tiên sử dụng phân hữu cơ, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật, chú trọng tạo ra các sản phẩm an toàn, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Bà Phạm Thị Lý cho biết: “Khách hàng bây giờ rất quan tâm đến chất lượng nông sản. Mình làm sạch thì bán được giá hơn, người mua cũng yên tâm. Điều vui là khu vườn vừa có thu nhập, vừa xanh, sạch, đẹp.”

Việc chú trọng chất lượng sản phẩm không chỉ giúp nâng cao giá trị nông sản mà còn từng bước hình thành tư duy sản xuất gắn với nhu cầu thị trường trong nhân dân.

Đa dạng hóa cây trồng để tạo sinh kế ổn định

Điểm nổi bật của mô hình vườn “2 tầng nấc” là khả năng tận dụng đồng thời diện tích đất và không gian phía trên, qua đó nâng cao giá trị sản xuất trên cùng một đơn vị diện tích.

Việc kết hợp nhiều loại cây trồng cũng góp phần phân tán rủi ro. Khi một loại cây bị ảnh hưởng bởi mưa lũ, người dân vẫn còn những loại cây khác để duy trì sản xuất và tạo nguồn thu. Đặc biệt, các loại rau gia vị có thời gian sinh trưởng ngắn, có thể nhanh chóng gieo trồng trở lại sau thiên tai.

Hiện nay, thôn Đức Xá có 410 hộ, 100% hộ dân đều có vườn sản xuất rau các loại. Trong đó, hàng trăm hộ có thu nhập khá từ các loại rau gia vị như húng, quế, ngò gai, tía tô kết hợp với mướp, bầu, bí và các loại cây leo khác.

Trung bình mỗi hộ có diện tích vườn từ 300m² trở lên. Từ những khu vườn trước đây chủ yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt gia đình, người dân đã mạnh dạn cải tạo vườn tạp, làm giàn, quy hoạch lại diện tích và lựa chọn cây trồng phù hợp với điều kiện sản xuất cũng như nhu cầu thị trường.

Ông Bùi Ngọc Biển – Chủ tịch Hội Nông dân xã Đức Quang cho biết: “Sản xuất ở vùng ngoài đê luôn chịu nhiều áp lực do thiên tai, nhưng chính điều đó cũng thôi thúc bà con đổi mới cách làm. Hội Nông dân xã sẽ tiếp tục hỗ trợ hội viên về kỹ thuật, kết nối tiêu thụ sản phẩm và nhân rộng những mô hình sản xuất hiệu quả.”

Khơi dậy nội lực, hướng tới giảm nghèo bền vững

Từ những khu vườn nhỏ, người dân thôn Đức Xá đang từng bước tạo dựng một hướng sinh kế phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Không cần đầu tư quá lớn, bằng việc tận dụng hiệu quả đất vườn, kết hợp nhiều loại cây trồng, sản xuất theo nhu cầu thị trường và chú trọng chất lượng sản phẩm, nhiều hộ gia đình đã tạo thêm việc làm, tăng thu nhập và cải thiện đời sống.

Mô hình vườn “2 tầng nấc” cho thấy giảm nghèo bền vững không chỉ là hỗ trợ vốn hay tư liệu sản xuất, mà quan trọng hơn là giúp người dân có sinh kế phù hợp, biết phát huy tiềm năng đất đai, mạnh dạn đổi mới phương thức sản xuất và chủ động vươn lên bằng chính sức lao động của mình.

Những giàn bầu, bí, mướp xanh mướt trên cao, những luống rau gia vị xanh tốt dưới đất không chỉ tạo ra nguồn nông sản mà còn góp phần hình thành những khu vườn xanh, sạch, đẹp, tạo diện mạo nông thôn ngày càng khởi sắc.

Sau mỗi mùa mưa lũ, người dân lại cải tạo đất, xuống giống và bắt đầu một vụ sản xuất mới. Từ khó khăn, bà con tìm ra cách làm; từ những mảnh vườn nhỏ, từng bước tạo dựng sinh kế; và từ những sinh kế ấy, thu nhập được nâng lên, cuộc sống ngày càng ổn định, góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu giảm nghèo bền vững trên địa bàn xã Đức Quang.