Những năm qua, cây vừng đã bén rễ và trở thành một trong những cây trồng phù hợp với vùng đất bãi ngoài đê của xã Đức Quang. Với thời gian sinh trưởng ngắn, ít sâu bệnh, chi phí đầu tư không cao nhưng cho hiệu quả kinh tế khá, cây vừng đang góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân. Đặc biệt, việc gắn sản xuất nguyên liệu với chế biến sâu, xây dựng sản phẩm OCOP đang mở ra hướng đi mới, từng bước nâng cao giá trị hạt vừng địa phương.

Cây trồng phù hợp với vùng đất bãi

Mùa vừng ở xã Đức Quang - từ cánh đồng đến sản phẩm OCOP 

Hiện nay, toàn xã Đức Quang sản xuất khoảng 50 ha vừng, trong đó có 15 ha được sản xuất tập trung. Nhờ điều kiện đất đai phù hợp, thời tiết thuận lợi cùng kinh nghiệm sản xuất của người dân, cây vừng sinh trưởng tốt, cho năng suất khá. Tính bình quân, mỗi héc-ta vừng mang lại hiệu quả kinh tế khoảng 80 triệu đồng.

     Nhờ phù hợp với điều kiện đất cát pha màu mỡ, cây vừng sinh trưởng tốt, không có sâu bệnh, nên không phải phun bất kỳ loại thuốc trừ sâu nào. Vì vậy nhiều hộ dân vẫn duy trì và mở rộng diện tích canh tác qua từng năm.

Hàng năm, sau khi thu hoạch lạc xuân, khoảng giữa tháng 5, gia đình chị Trần Thị Hương, thôn Đức La lại bắt đầu gieo trỉa vừng vụ hè thu. Năm nay, gia đình chị gieo trỉa 3 sào vừng.

Cây vừng từ lâu đã trở thành loại cây trồng quen thuộc của người dân vùng bãi ven sông nhờ phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng và cho hiệu quả kinh tế khá ổn định.

Với thời gian sản xuất ngắn, chi phí đầu tư không lớn, cây vừng mang lại nguồn thu tương đối ổn định, phù hợp với điều kiện sản xuất của người dân vùng bãi. 

Ngay sau khi thu hoạch xong lạc vụ xuân, khoảng giữa tháng 5 gia đình chị Trần Thị Hương chuyển sang gieo trỉa vừng vụ hè, với diện tích 3 sào vừng. 

 Theo chị Hương, từ khi gieo trỉa đến khi thu hoạch, cây vừng chỉ mất chưa đầy 2 tháng. Trong quá trình sản xuất, cây ít sâu bệnh nên gia đình hầu như không phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Trung bình mỗi sào cho khoảng 50 kg vừng. Với giá thu mua khoảng 80.000 đồng/kg sau khi phơi khô, mỗi sào cho nguồn thu khoảng 4 triệu đồng.

Chị Hương cho biết: cây vừng từ khi gieo trỉa đến khi thu hoạch chưa đầy 2 tháng. Trồng vừng không mất nhiều công đầu tư, chi phí đầu tư thấp, nhưng năng suất và hiệu quả kinh tế khá cao. Mỗi sào cho thu nhập 4 triệu đồng. Vừng vừa bán hạt vừa phục vụ chế biến dầu nên đầu ra ổn định.

Toàn xã Đức Quang hiện có khoảng 50 ha sản xuất vừng, trong đó khoảng 15 ha được sản xuất tập trung. 

     Nhờ thời tiết thuận lợi, nông dân cần cù, chăm sóc tốt nên hiện nay vừng đã chín, bà con đang tập trung thu hoạch. Nếu như trước đây, hạt vừng chủ yếu được bán thô thì nay, nhờ mô hình sản xuất dầu vừng trên địa bàn, giá trị của loại nông sản này đã được nâng lên đáng kể. 

Mỗi ha sản xuất vừng cho hiệu quả kinh tế 80 triệu đồng.

Sau gần 2 tháng cần mẫn chăm sóc, người dân đang bước vào vụ thu hoạch vừng – loại cây trồng đã gắn bó với vùng đất bãi ven sông từ bao đời nay. 

Từ hạt vừng nguyên liệu đến sản phẩm OCOP

Từ những hạt vừng được tuyển chọn kỹ lưỡng, qua quy trình rang, ép và lọc dầu, sản phẩm dầu vừng mang hương vị đặc trưng của vùng quê ngoài đê đang xây dựng sản phẩm đạt chuẩn Ocop. 

Nếu như trước đây, hạt vừng sau thu hoạch chủ yếu được người dân bán cho thương lái dưới dạng nguyên liệu thô, thì hiện nay, việc gắn sản xuất với chế biến sâu đang từng bước mở ra hướng phát triển mới.

Hiện sản phẩm đã có mặt trên thị trường, được người tiêu dùng đánh giá cao về chất lượng và độ an toàn.

Từ nguồn hạt vừng được người dân chăm sóc, thu hái và tuyển chọn, cơ sở chế biến dầu vừng Mai Tĩnh trên địa bàn xã thực hiện các công đoạn rang, ép và lọc để tạo ra sản phẩm dầu vừng nguyên chất.

Sản phẩm dầu vừng Mai Tĩnh đã đạt chuẩn OCOP, từng bước xây dựng thương hiệu và được người tiêu dùng quan tâm. Việc đưa hạt vừng vào chế biến không chỉ tạo thêm giá trị cho nông sản mà còn góp phần hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất nguyên liệu đến chế biến, tiêu thụ sản phẩm. Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu nâng cao giá trị nông sản hiện nay: từ sản xuất nguyên liệu thô sang chế biến, xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Ông Bùi Ngọc Biển, Chủ tịch Hội Nông dân xã Đức Quang, cho biết việc phát triển chuỗi giá trị từ cây vừng đang mở ra hướng đi tích cực cho sản xuất nông nghiệp địa phương. Thay vì chỉ bán hạt vừng nguyên liệu, việc đưa vừng vào chế biến thành dầu góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, tạo thêm việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Thời gian tới, Hội Nông dân xã sẽ tiếp tục phối hợp với các ngành chuyên môn hỗ trợ hội viên mở rộng vùng nguyên liệu, nâng cao chất lượng sản phẩm, từng bước phát triển dầu vừng trở thành sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Việc xây dựng sản phẩm dầu vừng đạt chuẩn OCOP sẽ góp phần nâng cao giá trị cây vừng, tạo đầu ra ổn định cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn.

Góp phần tạo sinh kế, giảm nghèo bền vững

Từ cánh đồng đến sản phẩm OCOP, hành trình của hạt vừng Đức Quang đang cho thấy hiệu quả của việc phát huy lợi thế địa phương, nâng cao giá trị nông sản và đa dạng hóa sinh kế cho người dân.

Giữa nhịp sống đổi thay của vùng quê mới, những cánh đồng vừng vàng óng vẫn tiếp tục kể câu chuyện về sự cần cù, sáng tạo của người nông dân Đức Quang. 

Từ những vùng đất bãi ven sông, nơi hoạt động sản xuất còn phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết, người dân Đức Quang đang từng bước lựa chọn những cây trồng phù hợp với lợi thế của địa phương. Cây vừng với đặc điểm thời gian sinh trưởng ngắn, chi phí đầu tư thấp, hiệu quả kinh tế khá đang trở thành một trong những lựa chọn phù hợp.

Từ hạt vừng nhỏ bé, một sản phẩm OCOP mang thương hiệu địa phương sắp sửa ra đời, góp phần làm giàu cho quê hương và gìn giữ nét đặc trưng của vùng đất ngoài đê bên dòng sông Lam.

Đặc biệt, khi sản xuất vừng được gắn với chế biến sâu và xây dựng sản phẩm OCOP, giá trị của nông sản không chỉ dừng lại ở hạt vừng sau thu hoạch mà còn được nâng lên thông qua các khâu chế biến, đóng gói, xây dựng thương hiệu và tiêu thụ sản phẩm.

    Việc duy trì và mở rộng vùng sản xuất, nâng cao chất lượng nguyên liệu, tăng cường liên kết giữa người dân và cơ sở chế biến sẽ là những yếu tố quan trọng để phát triển bền vững chuỗi giá trị cây vừng. Qua đó, góp phần tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống và thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững trên địa bàn xã Đức Quang. Với những kết quả bước đầu, cây vừng không chỉ mang lại giá trị kinh tế trên đồng ruộng mà còn đang góp phần tạo dựng những sản phẩm mang đậm dấu ấn quê hương, mở ra thêm cơ hội để nông sản Đức Quang được nâng cao giá trị và vươn xa hơn trong thời gian tới.